Wymaz z gardła i test na paciorkowce – Diagnostyka Anginy

wymaz z gardła test na paciorkowceInfekcja gardła może mieć podłoże wirusowe lub bakteryjne – od prawidłowego rozpoznania przyczyny zapalenia gardła – zależy sposób jego leczenia. Największym problemem przy infekcji pozostaje odpowiedź na pytanie „czy do leczenia konieczny jest antybiotyk”?

Jak wiadomo, antybiotyki należy stosować wyłącznie w przypadku potwierdzonego zakażenia bakteryjnego. Paciorkowce grupy A stanowią przyczynę ponad 95% zakażeń bakteryjnych. Dlatego w praktyce rozpoznanie typu infekcji opiera się o różnicowanie infekcji wirusowych od zakażenia paciorkowcem S.pyogenes.

Wymaz z gardła i badanie mikrobiologiczne są wykonywane, gdy pojawi się biały nalot na migdałkach. Aby skrócić czas oczekiwania na wynik i umożliwić szybkie rozpoznanie u osób wymagających antybiotykoterapii – stosuje się szybki test na paciorkowce tzw. Strep A test.

Infekcja gardła – czy zawsze potrzebny jest antybiotyk?

NIE
Antybiotyki do leczenia infekcji gardła powinny być stosowane jedynie w przypadku potwierdzonej infekcji bakteryjnej.

Antybiotyki nie leczą ani nie wpływają na skrócenie czasu trwania choroby wirusowej – wręcz przeciwnie.

Biorąc pod uwagę, że infekcja gardła tylko w 10-15% jest wywołana przez bakterie – tylko 1 na 10 pacjentów kwalifikuje się do leczenia przeciwdrobnoustrojowego.

Jak to wygląda w praktyce?

Niestety, z gabinetu lekarskiego 75% chorych w Polsce wychodzi z receptą na antybiotyk…

W główniej mierze taki stan rzeczy wynika z braku wykonywanych badań. Infekcja w większości przypadków diagnozowana jest jedynie na podstawie objawów klinicznych. Niestety jak wiadomo, objawy niektórych infekcji wirusowych są łudząco podobne do symptomów anginy ropnej wywołanej przez paciorkowce. Stąd ustalenie przyczyny zakażenie jedynie na podstawie objawów, jest praktycznie niemożliwe.

WIĘCEJ: o infekcjach wirusowych podobnych do anginy

Zgodnie z zaleceniami Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków:

Zawsze, gdy podejrzewana jest etiologia bakteryjna (paciorkowcowa), zalecane jest wykonanie badania bakteriologicznego (wymaz z gardła lub szybki test na antygen Strep A), przede wszystkim z powodu niewystarczającej czułości wywiadu i badania przedmiotowego w różnicowaniu między zakażeniem bakteryjnym i wirusowym”.

Biały nalot na migdałkach – czy zawsze powoduje go bakteryjna infekcja gardła?

Biorąc pod uwagę jedynie wygląd nalotu na migdałkach trudno określić przyczynę zakażenia.

Nalot na migdałkach może być wynikiem infekcji:

wirusowej – adenowirusy, wirusy opryszczki (HSV 1 i 2), wirusy EBV czy CMV
bakteriami – najczęściej S.pyogenes (czyli paciorkowiec ropotwórczy), rzadziej mogą to być Arcanobacterium haemolyticum, Fusobacterium necrophorum, Yersinia pestis, Yersinia enterocolitica, Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheriae, Francisella tularensis
grzybiczej – Candida spp. (pleśniawki)

Pomimo, że paciorkowiec ropny może powodować biały nalot na migdałkach – na podstawie samego wyglądu nie można potwierdzić bakteryjnego zapalenia gardła.

Angina wirusowa czy bakteryjna – jak to sprawdzić?

Najczęściej spotykane w praktyce przypadki infekcji gardła to zakażenie wirusowe lub angina wywołana przez bakterie Streptococcus pyogenes.

Dlatego odpowiedź na pytanie „angina wirusowa czy bakteryjna” najczęściej wymaga jedynie wykluczenia lub potwierdzenia tej drugiej – czyli zakażenia paciorkowcem Strep A.

W celu rozpoznania zakażenia S.pyogenes oraz ograniczenia leczenia antybiotykami (jeśli nie jest to wskazane) – stosuje się różne skale punktowe. Najczęściej przez lekarzy używana jest skala Centora w modyfikacji McIsaaca. Uwzględnia ona punktację związaną z danym objawem klinicznym, która następnie jest sumowana i służy do interpretacji wyniku.

gorączka powyżej 38oC (+1)
brak kaszlu (+1)
powiększone przednie węzły chłonne szyjne (+1)
– obrzęk oraz nalot na migdałkach (+1)
wiek
od 3 do 14 lal (+1)
od 15 do 44 lat (0)
powyżej 45 lat (-1)

Jaki jest Twój wynik?

0 – 1 punktów– prawdopodobieństwo infekcji paciorkowcem ropnym S.pyogenes jest niskie (≤6%). W tym przypadku brak jest wskazań do stosowania antybiotyku.

2 – 3 punktów – prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcowego jest umiarkowane (10–28%). Zaleca się wykonanie badania weryfikującego (wymaz z gardła lub szybki test Strep A), a decyzję o zastosowaniu antybiotyku należy podjąć po uzyskaniu wyniku.

4 – 5 punktów – prawdopodobieństwo infekcji S.pyogenes jest duże (38–63%). Jak wyżej, również zaleca się wykonanie szybkiego testu Strep A lub posiewu wymazu z gardła w celu weryfikacji objawów. Można również równolegle z prowadzoną diagnostyką mikrobiologiczną rozpocząć antybiotykoterapię (odstawienie antybiotyku w razie ujemnego wyniku badań). Jak widać, w tym przypadku szybki test na paciorkowce pozwala natychmiast podjąć decyzję, bez konieczności oczekiwania na wynik.

Skale oceny ryzyka zachorowania na anginę paciorkowcową stosuje się pomocniczo, jednak szansę na pewne rozpoznanie lub wykluczenie tej infekcji dają jedynie badania.

Wymaz z gardła – pozwala na identyfikację bakterii

Pobranie wymazu z gardła wykonuje się w celu przeprowadzenia badania mikrobiologicznego – posiewu oraz identyfikacji bakterii (jeśli posiew okaże się dodatni). Wymaz pobiera się za pomocą specjalnej jałowej wymazówki, na której końcu znajduje się bawełniany wacik.

wymazówka do pobrania wymazu z gardła
Próbkę pobiera się z miejsca zmienionego chorobowo – w przypadku anginy jest to wymaz z migdałków i gardła.

pobranie wymazu z gardła

Następnie próbka trafia do laboratorium mikrobiologicznego, gdzie za pomocą wymazówki z próbką wykonuje się posiew na specjalne podłoże hodowlane. Jeżeli w pobranym z gardła wymazie znajdują się bakterie to w zależności od typu drobnoustroju, hodowla i identyfikacja wymaga kilku – kilkunastu dni.

Posiew wymazu z gardła jest „złotym standardem”, który pozwala na potwierdzenie, bakteryjnego podłoża zapalenia gardła.

Wymaz na paciorkowca z gardła

Najczęściej przy podejrzeniu, że infekcja gardła ma podłoże bakteryjne – wykonuje się jedynie posiew w kierunku S.pyogenes– paciorkowca beta hemolizującego grupy A.

Wyniki posiewu można uzyskać już po 24 godzinach. Natomiast całe badanie, obejmujące pobranie wymazu, transport materiału, wykonanie posiewu i wydanie wyniku lekarzowi lub pacjentowi – wynosi średnio 3 dni.

Jeżeli w wymazie były obecne paciorkowce grup A, na podłożu hodowlanym wokół kolonii bakteryjnych wykrywa się tzw. strefę beta-hemolizy.

Jeżeli posiew wykaże, że za infekcję gardła jest odpowiedzialna bakteria S.pyogenes rozpoczyna się leczenie chorego antybiotykiem – penicyliną.

WIĘCEJ: o skutecznym leczeniu anginy ropnej

W przypadku, gdy pacjent ma przeciwskazania do stosowania penicyliny (alergia na ten antybiotyk mogąca powodować wstrząs anafilaktyczny), wykonuje się dodatkowe badanie lekowrażliwości tzw. antybiogram. Pozwala on na wybranie do leczenia najskuteczniejszego, celowanego antybiotyku o jak najniższej dawce.

Czego unikać podczas pobrania wymazu?

Po pierwsze, przed pobraniem wymazu nie stosuj leków przeciwbakteryjnych, ponieważ może to spowodować zahamowanie wzrostu bakterii i uniemożliwić wykonanie posiewu. Po drugie, wymaz należy pobrać z obu migdałków co zwiększa czułość badania.

Wymaz z gardła cena

Cena badania w zależności od laboratorium czy punktu pobrań waha się od 25,00 zł do 55,00 zł. Oczywiście niższe ceny dotyczą identyfikacji jednego szczepu bakterii.

Czas oczekiwania na wynik to średnio 3 dni robocze.

Test na paciorkowce – jak działa Strep A test?

Alternatywą dla wymazu i badania mikrobiologicznego są szybkie testy wykrywające antygeny paciorkowca – najczęściej nazywane jako testy Strep A.

W odróżnieniu od posiewu, test można wykonać w każdej chwili, a na wynik czeka się zaledwie kilka minut. To sprawia, że w przypadku infekcji gardła można w bardzo krótkim czasie uzyskać wynik wykluczający lub potwierdzający obecność paciorkowca ropotwórczego S.pyogenes.

Test nie pozwala na identyfikację innego czynnika etiologicznego, ale biorąc pod uwagę, że S.pyogenes odpowiada za ponad 95% angin bakteryjnych – jest to świetne badanie umożliwiające postawienie trafnej diagnozy.

Czy test na obecność antygenów paciorkowca jest wiarygodny?

Tak, jest to wyrób medyczny przeznaczony również do użytku profesjonalnego. Oznacza to, że testy na paciorkowce są używane również w szpitalach, przychodniach czy gabinetach lekarskich.

Wiarygodność testów antygenowych jest wysoka i w zależności od producenta wynosi nawet > 96%.

W praktyce jest to bardzo dobry wynik, tym bardziej, że w przypadku takiego testu nie ma możliwości pomylenia materiału do badań.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi ESCMID (Europejskie Towarzystwo Mikrobiologii Klinicznej i Chorób Zakaźnych) – ujemny wynik szybkiego testu nie wymaga dalszej weryfikacji.

test na paciorkowce Step A

Strep A test – główne zalety

test może być wykonany samodzielnie przez pacjenta w domu
– badanie jest proste i nie wymaga specjalistycznej wiedzy

test można wykonywać u dzieci
– pobranie próbki wymazu jest całkowicie bezbolesne
łatwa dostępność – testy można kupić w aptekach lub zapytać o nie w przychodni
wynik uzyskiwany jest natychmiastowo, nie ma konieczności oczekiwania na wynik
test może być wykonywany przez lekarza w trakcie konsultacji lub przez pacjenta przed wizytą
– uniknięcie antybiotyku, gdy infekcja ma podłoże wirusowe
– rozpoznanie paciorkowcowego zapalenia gardła, a następnie wdrożenia anybiotykoterapii, zapobieganie groźnym powikłaniom
możesz przechowywać test w domowej apteczce (temp. pokojowa)

GDZIE KUPIĆ TEST?

Autor: mgr inż. Monika Byrska

Biotechnolog, diagnosta laboratoryjny. Studia ukończyła na Śląskim Uniwersytecie Medycznym oraz Politechnice Śląskiej. Posiada doświadczenie w dziedzinie medycyny laboratoryjnej z zakresu immunologii i autoagresji. Współautor działu Diagnostyka w renomowanym magazynie farmaceutycznym „LEK W POLSCE”. Autor treści i artykułów eksperckich w PoradnikGemini.pl, Apteline.pl

Bibliografia:

[1] Kuchar E., Karlikowska-Skwarnik M.: Leczenie ostyrych stanów zapalnych gardła, Zakażenia xxi wieku 2018;1(4).
[2] Hryniewicz W.: Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, 2016. Wyd. Narodowy Instytut Leków: 45–63.
[3] Dziekiewicz M., Radzikowski A.: Angina paciorkowcowa – zasady diagnostyki i leczenia, Pediatr Med Rodz 2016, 12 (2), p. 141–149.
[4]Gowin E., Horst-Sikorska W.: Leczenie zapalenia gardła bez antybiotyku – czy to możliwe? Farmacja Współczesna, 2012; 5: 83-89.
[5] Szczypa K.: Diagnostyka inwazyjnych zakażeń Streptococcus pyogenes, Laboratorium 11-12, 2104.